Christopher Nolan’ın The Odyssey filmi, Homeros’un yaklaşık 2 bin 800 yıllık destanını yeniden gündemin merkezine taşıdı. Yapım etrafında süren tartışmalar, Antik Yunan dünyasına bakışı da yeniden canlandırdı. Sosyalist tarihçi G. E. M. de Ste. Croix’nın kapsamlı eseri Antik Yunan Dünyasında Sınıf Mücadelesi ise Odysseia’nın anlatısının arkasındaki mülkiyet, emek ve sınıf ilişkilerini somut bir zeminde ele alıyor.
FELSEFEYE İLHAM VERDİ
Nolan’ın filmi, gösterime girdiği andan itibaren oyuncu kadrosu, görsel dünyası, Homeros’a ne ölçüde bağlı kaldığı ve Antik Yunan’ın nasıl temsil edildiği üzerinden geniş bir tartışma yarattı. Truva Savaşı’nın ardından İthaka’ya dönmeye çalışan Odysseus’un yaklaşık on yıl süren yolculuğunu anlatan eser; savaş, iktidar, aile, sadakat, yabancılık, kader ve insan iradesi gibi temaları aynı anlatıda bir araya getiriyor. Odysseia ayrıca Batı düşünce tarihinde mitostan logosa geçişin en önemli metinlerinden biri olarak kabul ediliyor. Destan, Platon’dan Aristoteles’e kadar klasik dönem filozofları tarafından da çerçevesiyle ele alındı.
KRALLAR DÜNYASININ ÜRETENLERİ
Filmde görkemli biçimde yeniden kurulan krallar, ordular ve zenginlikler dünyasına G. E. M. de Ste. Croix çok daha somut bir yerden bakıyor. Klasik dönem tarihine ilişkin yaklaşımıyla dikkat çeken Antik Yunan Dünyasında Sınıf Mücadelesi adlı eser, 1981’de yayımlandı ve antik toplumu yalnızca hukuki statüler üzerinden değil, üretim araçlarıyla kurulan ilişkiler ve başkalarının emeğinden elde edilen ürünlere el koyma biçimleri üzerinden de değerlendiriyor. Ste. Croix’nın analizinde Antik Yunan toplumundaki egemen kesimlerin servetinin temelinde özellikle toprak mülkiyeti yer alıyor. Tarımsal üretimden atölyelere ve madenlere kadar birçok alanda köle emeğinin kullanılması, aristokratların başkalarının ürettiği ürüne el koyabilmesini sağlıyordu. Destanın merkezindeki aristokrat savaşçılar yer alsa da, onların dünyasını maddi olarak mümkün kılan köleler, hizmetçiler, çobanlar, askerler ve üreticiler anlatının toplumsal arka planını oluşturmakta.
ANTİK UYGARLIĞIN MADDİ TEMELİ
Ste. Croix’nın çözümlemesi, Antik Yunan toplumunun sınıfsal yapısının Odysseia’nın savaş dünyasında da görüldüğünü ortaya koyuyor. Savaş, kahramanlık ve fetih anlatısının ardında ganimet, zenginlik ve insanların ele geçirilmesi de bulunuyordu. Esir alınan insanların köleleştirilmesi, kadınların savaş ganimetine dönüştürülmesi ve servetin savaşçı seçkinler arasında paylaşılması, Homeros dünyasında olağan kabul edilen unsurlar arasında yer alıyordu. Ste. Croix’in eserinde İthaka Kralı Odysseia’nın eve dönüşü “kahramanın geri gelmesi” çerçevesinde değil, kaybedilmiş iktidarın, mülkün ve toplumsal düzenin ele geçirilmesi kapsamında değerlendiriliyor. Eserde, Odysseia’nın dönüşünün ardından ilk işinin eski siyasal ve ekonomik düzeni yeniden kurmak olduğuna da dikkat çekiliyor. Eserde vurgulanan ifade ile “efsanenin dışında kalan tüm geçmiş, kralların dünyasını ayakta tutanların tarihidir.”
Kaynak: Web Özel