Bakırda arz alarmı. Yapay zeka, elektrikli araçlar ve savunma sanayisinin yükselen bakır ihtiyacı küresel piyasayı sıkıştırıyor.
Yapay zeka veri merkezleri, elektrikli otomobiller, enerji nakil hatları ve savunma sanayisi bakır talebini hızla yukarı çekerken, küresel piyasada arz tarafına ilişkin kaygılar da büyüyor. S&P Global’in Ocak 2026’da yayımladığı araştırmaya göre, dünya genelinde yıllık bakır talebinin 2025’teki yaklaşık 28 milyon ton seviyesinden 2040 yılında 42 milyon tona çıkması bekleniyor. Bu artış, 15 yılda yüzde 50’lik bir yükseliş anlamına geliyor. Aynı projeksiyonda, üretim kapasitesi, yeni yatırımlar ve geri dönüşümdeki gelişmeler dikkate alınsa bile 2040’ta 10 milyon tonluk arz açığı oluşabileceği hesaplanıyor. Bu miktar, beklenen küresel tüketimin yaklaşık dörtte birine denk geliyor.
YAPAY ZEKA İÇİN GEREKLİ
Bakır talebindeki artışın önemli nedenlerinden biri yapay zeka teknolojilerinin genişlemesi. Veri merkezlerinin ihtiyaç duyduğu elektrik şebekeleri, transformatörler, soğutma sistemleri ve enerji dağıtım altyapısı yüksek miktarda bakır kullanıyor. S&P Global’in projeksiyonunda yalnızca veri merkezlerinden kaynaklanan yıllık bakır talebinin 1,1 milyon tondan 2040 yılında 2,5 milyon tona çıkması öngörülüyor. Savunma sektöründeki talebin de aynı dönemde yaklaşık üç katına çıkarak yıllık 1 milyon tona yaklaşması bekleniyor. Bununla birlikte talep artışının en büyük bölümünü elektrik şebekeleri, yenilenebilir enerji yatırımları ve elektrikli araçlar oluşturuyor.
5,8 MİLYON TONLUK ÜRETİM
Türkiye cephesinde ise bakır madenciliğinde güçlü bir üretim altyapısı bulunuyor. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı verilerine göre 2025 yılında 5 milyon 789 bin ton tüvenan bakır cevheri üretildi. MAPEG’in kayıtlarında 2024 yılındaki üretim yaklaşık 5 milyon 452 bin ton olarak yer alıyor. Bakanlık ayrıca MTA tarafından tespit edilmiş 5,4 milyon ton metal bakır içeriğine karşılık gelen kaynak bulunduğunu bildiriyor.
4,5 MİLYAR DOLARLIK İTHALAT
Bakırda asıl dikkat çeken tablo, cevherin işlenmesinden sonra ortaya çıkıyor. Dünya Bankası’nın WITS veri tabanında yer alan 2025 yılı dış ticaret kayıtlarına göre Türkiye, 458 bin 625 ton bakır katot ve katot parçası ithal etti. Bu ithalatın parasal büyüklüğü 4 milyar 543 milyon dolara ulaştı.
İKİ ÜLKENİN AĞIRLIĞI
İthalatın ülkelere göre dağılımı, Türkiye’nin bakır tedarikinde belirli pazarlara yoğunlaştığını gösteriyor. 2025 yılında Kazakistan’dan 2 milyar 236 milyon dolarlık, Bulgaristan’dan 1 milyar 5 milyon dolarlık bakır katot ithal edildi. Bu iki ülkenin toplam payı, Türkiye’nin bakır katot ithalatının değer bazında yaklaşık yüzde 71’ine ulaştı. Sırbistan, Rusya ve İran da önemli tedarikçiler arasında yer aldı. Dış ticaret kayıtlarında dikkat çeken bir başka ayrıntı da Bulgaristan ile yapılan karşılıklı alışveriş. Türkiye, 2025 yılında Bulgaristan’a yaklaşık 385 milyon dolarlık bakır cevheri ve konsantresi ihraç ederken aynı ülkeden 1 milyar doları aşan bakır katot ithal etti.
MALİYET NEREYE YANSIYACAK?
Bakır fiyatındaki artış, ilk aşamada kablo, elektrik motoru, transformatör, sanayi makinesi ve elektrikli ekipman üreticilerinin hammadde maliyetini etkiliyor. Ardından elektrik şebekelerinin yenilenmesi, konutların elektrik tesisatları, yenilenebilir enerji yatırımları ve ulaşım altyapısı gibi alanlarda maliyet baskısı ortaya çıkabiliyor. Türkiye açısından döviz kuru da bu hesapta belirleyici.