Birleşmiş Milletler Genel Kurulu, dünya haritalarında kıtaların ve ülkelerin büyüklüklerinin daha gerçeğe yakın gösterilmesi için önemli bir adım attı. BM Genel Kurulu, 4 Eylül’de özellikle Afrika’nın geleneksel haritalarda olduğundan daha küçük görünmesine yol açan projeksiyonlara karşı daha doğru ölçeklendirilmiş haritaların kullanımını destekleyen bir metni kabul etti. Tartışmanın merkezinde, dünya genelinde yaygın biçimde kullanılan Mercator projeksiyonu bulunuyor. Küresel navigasyon açısından tarihsel bir öneme sahip olan bu sistem, kutuplara yaklaştıkça kara parçalarını gerçekte olduklarından daha büyük gösteriyor.
AFRİKA NE KADAR BÜYÜK?
Afrika’nın haritalarda küçük görünmesine ilişkin en dikkat çekici karşılaştırmalardan biri, kıtanın diğer bölgelerle kıyaslanmasıyla ortaya çıkıyor. Afrika’nın yüzölçümü yaklaşık 30,3 milyon kilometrekare. Bu büyüklük, Çin, ABD, Hindistan ve Batı Avrupa’nın önemli bölümünün aynı anda düşünülebileceği kadar geniş bir alana karşılık geliyor. Buna rağmen Mercator projeksiyonunda Afrika, özellikle Avrupa ve Kuzey Amerika’nın yanında olduğundan daha küçük algılanıyor. Bunun nedeni siyasi bir sınır çizimi değil, matematiksel bir problem. Küresel bir yüzeyi düz bir kâğıda aktarmak mümkün olmadığı için haritacılar farklı projeksiyon yöntemleri kullanıyor. Bir özelliği koruyan projeksiyon başka bir özelliği bozabiliyor. Mercator da özellikle şekilleri ve yönleri korumaya odaklanırken alanların büyüklüğünde ciddi sapmalara yol açıyor. Bu nedenle Grönland haritada Afrika’ya yakın büyüklükte görünürken gerçekte Afrika’nın yüzölçümü Grönland’ın yaklaşık 14 katı.
GRÖNLAND AFRİKA KADAR
Harita tartışmasında en çok anılan örneklerden biri Grönland. Mercator haritasında Grönland neredeyse Afrika büyüklüğünde görünse de gerçek ölçüler bunun çok altında kalıyor. Grönland’ın yüzölçümü yaklaşık 2,2 milyon kilometrekare, Afrika’nınki ise 30 milyon kilometrekarenin üzerinde. Aynı sorun Kanada ve Rusya gibi kuzeyde bulunan geniş ülkelerde de görülüyor. Kutuplara yaklaştıkça projeksiyonun yarattığı büyütme etkisi artıyor. Bu nedenle haritanın üst ve alt bölümlerindeki ülkeler gerçekte olduklarından çok daha büyük görünebiliyor. Bu durum haritayı “yanlış” yapmıyor. Çünkü Mercator belirli bir amaç için tasarlanmıştı. Sorun, bu haritanın dünyanın gerçek yüzölçümü dağılımını göstermek için kullanılması halinde ortaya çıkıyor.
BM’NİN HARİTASI TARTIŞILIYOR
Birleşmiş Milletler’in güncel dünya haritası da sınırların ve isimlerin siyasi anlamlarının harita üzerinde otomatik olarak bir egemenlik kabulü anlamına gelmediğini vurguluyor. BM’nin Temmuz 2026 tarihli resmi dünya haritasında da bazı sınırların nihai olarak belirlenmediği ve bazı bölgelerde egemenlik ihtilaflarının bulunduğu açıkça belirtiliyor. Haritaların nasıl çizildiği uzun süredir coğrafyacılar, tarihçiler ve siyaset bilimciler arasında tartışma konusu. Özellikle Mercator projeksiyonuna yönelik eleştirilerin bir bölümü, haritanın Avrupa’yı merkezde ve olduğundan daha büyük göstermesinin tarihsel güç ilişkileriyle bağlantılı olduğu görüşüne dayanıyor.