Çin, küresel ticaretin jeopolitik gerilimler nedeniyle daha kırılgan hale geldiği dönemde Avrupa’ya uzanan yeni bir deniz koridorunu öne çıkarıyor. “Ice Silk Road” (Buz İpek Yolu) olarak anılan hat, Çin’in doğusundaki Ningbo’dan başlayarak Arktik Okyanusu’na çıkıyor, Rusya’nın kuzey kıyıları boyunca uzanan Kuzey Deniz Rotası’nı takip ediyor ve Kuzey Denizi üzerinden İngiltere’nin Felixstowe Limanı’na ulaşıyor. Özellikle Ortadoğu’daki savaş ve saldırılar nedeniyle Süveyş Kanalı ile Kızıldeniz hattının aksadığı bir ortamda bu güzergâh, Çin’in alternatif arayışlarının en dikkat çeken adımlarından biri olarak görülüyor.
MESAFE VE ZAMAN
Rotanın en dikkat çekici avantajı süre kazanımı. Çinli Sea Legend şirketinin geçen yıl yaptığı deneme seferinde Ningbo’dan Avrupa’ya ulaşım yaklaşık 20 gün sürdü. Bu süre, Süveyş Kanalı üzerinden yaklaşık 40 gün ve Ümit Burnu üzerinden yaklaşık 50 gün süren alternatiflerle karşılaştırıldığında ciddi bir avantaj sağlıyor. Şirket, özellikle lityum-iyon pilleri ve güneş panelleri gibi zaman ve sıcaklığa duyarlı ürünlerin taşınmasında Arktik rotanın öne çıkabileceğini belirtiyor.
İLK KEZ DÜZENLİ SEFER
Bu hattaki asıl gelişme ise Çin’in artık yalnızca deneme seferleriyle sınırlı kalmaması. 7 Ağustos tarihli rapora göre Rusya’nın Kuzey Deniz Rotası’nın işletilmesinden sorumlu devlet şirketi Rosatom, Avrupa’ya gidecek yedi Çin gemisine geçiş izni verdi. Sea Legend’in 2026’da rotada düzenli konteyner hizmeti başlatacağı ve seferlerin Arktik denizcilik sezonu boyunca haftalık olarak yapılmasının planlandığı bildirildi. Raporda, bunun daha önceki tek seferlik ya da deneysel taşımacılıklardan farklı olarak düzenli bir ticari hizmet anlamına geldiği vurgulandı.
AVRUPA SEFERLERİ
Deniz taşımacılığı alanındaki uzmanlık yayını Seatrade Maritime da ağustos ayında Çin ve Güney Kore şirketlerinin Arktik üzerinden Avrupa seferlerini artırmaya başladığını bildirdi. Sea Legend’in yanı sıra New New Shipping, OVP Shipping ve Güney Koreli PanStar’ın da Kuzey Deniz Rotası’nı kullanmaya hazırlandığı belirtildi. PanStar’ın Busan’dan Felixstowe’a yaklaşık 18 günde ulaşması beklenen seferi, rotanın yalnızca Çin için değil Doğu Asya’nın tamamı açısından da ticari bir seçenek haline gelmeye başladığını gösteriyor.
SÜVEYŞ’E ALTERNATİF
Çin’in Arktik hamlesinin arkasındaki temel nedenlerden biri Ortadoğu’daki güvenlik krizi. Al Jazeera’ya göre Kızıldeniz’in güney girişindeki Babülmendep Boğazı son haftalarda gemiler açısından büyük ölçüde riskli bir geçişe dönüştü. Husi saldırıları nedeniyle gemilerin önemli bölümü Kızıldeniz ve Süveyş Kanalı yerine Afrika’nın güneyinden dolaşmak zorunda kalıyor. Hürmüz Boğazı’ndaki kriz de enerji taşımacılığı açısından küresel riskleri büyütüyor. Barış dönemlerinde dünya petrol ve LNG ihracatının yaklaşık yüzde 20’si Hürmüz üzerinden taşınıyor.
ÇİN’İN AVANTAJI
Çin’in Avrupa ve Ortadoğu ticareti, Malakka Boğazı, Kızıldeniz, Babülmendep, Süveyş ve Hürmüz gibi jeopolitik açıdan hassas geçiş noktalarına bağlı. Arktik rota ise bu zincirin önemli bir bölümünü devre dışı bırakma imkânı sunuyor. Ancak uzmanlara göre bu gelişme Süveyş Kanalı’nın önemini tamamen ortadan kaldırmıyor. Al Jazeera’ya konuşan Singapur’daki Nanyang Teknoloji Üniversitesi’nden Dylan Loh, Arktik rotanın şimdilik geleneksel güzergâhların yerine geçmekten çok onları tamamlayan mevsimsel bir seçenek olduğunu belirtiyor. Çünkü rota buzların durumuna bağlı ve yıl boyunca kullanılabilir değil.