Dünyanın saatlerini belirleyen zaman standardında yarım asırlık uygulama sona erebilir. Uluslararası zaman ölçüm yetkilileri, artık saniyeyi kaldırmaya yönelik teklifi bu hafta oylayacak. Kabul edilmesi halinde karar Mayıs 2027’de yürürlüğe girecek.
ARTIK SANİYE NEDİR?
Artık saniye, Dünya’nın Güneş etrafındaki turunu çeşitli nedenlerle yavaş ya da hızlı gerçekleştirmesi sonucu yıl sonunda ortaya çıkan fazlalıktır.
Okyanuslarda yaşanan gelgitler de artık saniyeyi oluşturan etmenler arasındadır. Artık saniye 1999 yılından bu yana dünyanın dönme süresinin toplam 0.9 saniye gecikmesi nedeniyle uygulanmıştır. İlk artık saniye 30 Haziran 1972’de gerçekleşmişti. ABD Ulusal Standartlar ve Teknoloji Kurumu’ndan yapılan açıklamada, atomik saatlerin gece yarısında 00:00:00’ı göstermeden önce 23:59:60’ı göstereceği belirtildi. Değişiklik “Eşgüdümlü Evrensel Zaman” esasına göre atom saatlerinin ayarlanmasıyla gerçekleşti ve Londra’da kış saatine göre gece yarısına denk geldi.
İlk artık saniyenin tespit edildiği 1972 yılından sonra 26. saniye 30 Haziran 2015 yılına eklenecektir. Dünyanın çevresinde dönen ve çekim kuvveti uygulayan Ay dünyanın kendi ekseni etrafında dönüşünü 1,4 milisaniye yavaşlatmaktadır. İnsanların günlük hayatını fazla etkilemeyen bu olay, bilgisayar ve internet gibi alanlarda sorun oluşturmaktadır.
1972’den bu yana 27 kez uygulandı
Artık saniye, Dünya’nın dönüşüne dayalı astronomik zaman ile hassas atom saatleriyle ölçülen Eşgüdümlü Evrensel Zaman (UTC) arasındaki farkı dengelemek için kullanılıyor.
1972 yılından bu yana küresel saatlere toplam 27 kez artık saniye eklendi. Böylece Dünya’nın dönüşündeki değişikliklere rağmen iki zaman sisteminin birbiriyle uyumlu kalması sağlandı.
Ancak Dünya’nın dönüşü sabit bir hızda gerçekleşmiyor. Gezegenin hareketlerindeki küçük değişimler, atom saatleriyle ölçülen zaman ile astronomik zaman arasında giderek artan farklılıklara yol açabiliyor.
Dünya’nın dönüş hızı neden değişiyor?
Dünya kusursuz bir saat gibi çalışmıyor. Gezegenin dönüş hızı ve eksenindeki hareketler; Ay’ın yerçekimi, Dünya’nın çekirdeğindeki değişimler ve iklim değişikliği nedeniyle kutup buzullarının erimesi gibi çeşitli etkenlerden etkileniyor.
Bu değişimler, astronomik zaman ile atom saatlerinin belirlediği zaman arasında küçük farklılıklar oluşturuyor. Artık saniye uygulaması da söz konusu farkı gidermek amacıyla devreye alınıyordu.
Ancak artık saniyelerin düzensiz aralıklarla eklenmesi ve yalnızca altı ay önceden duyurulması, hassas zaman ölçümüne bağımlı sistemlerde ciddi teknik sorunlara neden olabiliyor.
Karar için gözler 2027’deki oylamada
Ölçüm standartlarının belirlenmesinde görev yapan Uluslararası Ağırlıklar ve Ölçüler Bürosu üyesi 69 ülkenin, artık saniyenin kaldırılmasına ilişkin teklifi oylaması bekleniyor. Teklifin kabul edilmesi halinde kararın Mayıs 2027’de yürürlüğe girmesi öngörülüyor.