Yasalar ne söylüyor? Ünü romanı izinsiz mi uyarlandı?. Ahmet Ümit’in 1996 tarihli “Sis ve Gece” romanı İran’da “Karga” adıyla diziye uyarlandı.
Ahmet Ümit’in 1996 yılında yayımlanan “Sis ve Gece” romanının İran’da “Karga” adıyla diziye uyarlanması, telif hukukunu yeniden gündeme taşıdı. Ahmet Ümit, yapım için kendisinden izin alınmadığını açıklarken, İran’ın Ankara Büyükelçiliği tarafından yayımlanan İranname dergisinde de dizinin romandan uyarlandığı ve hikâyenin İran tarihine ve toplumuna göre yeniden kurgulandığı belirtildi. Dizinin İran’daki çevrim içi platformlarda yayımlandığı aktarılıyor. Ancak Türkiye’de yürürlükte bulunan 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu, eser sahibine mali ve manevi haklar tanıyor.
ESER SAHİBİNİN İZNİ ŞART
Kanunun 21. maddesine göre bir eseri işleyerek ondan yararlanma hakkı münhasıran eser sahibine ait. Kültür ve Turizm Bakanlığı da romanın başka bir esere dönüştürülmesini, mali haklardan “işleme hakkı” kapsamında değerlendiriyor. Bu nedenle bir romanın senaryoya, filme ya da diziye dönüştürülmesi, yalnızca eserden “esinlenme” olarak değerlendirilemeyecek ölçüde doğrudan bir uyarlama niteliği taşıyorsa eser sahibinin işleme hakkı devreye giriyor.
TAZMİNAT HAKKI DOĞABİLİR
Eser sahibinin mali hakları romanın basılmasıyla sınırlı değil; işleme, çoğaltma, yayma, temsil ve umuma iletim gibi haklar da ayrı ayrı korunuyor. Kültür ve Turizm Bakanlığı, bu hakların kullanılabilmesi için eser sahibinden ya da hak sahibinden izin alınması gerektiğini belirtiyor. Hak sahibinin izni olmaksızın eserin işlenmesi, çoğaltılması, yayımlanması veya umuma iletilmesi halinde FSEK kapsamında hukuk davaları ve koşulları oluşmuşsa ceza soruşturması da gündeme gelebiliyor. Bakanlığın telif haklarına ilişkin bilgilendirmesinde, izinsiz işleme, çoğaltma, dağıtma ve yayımlama gibi fiillerin cezai yaptırıma konu olabileceği ifade ediliyor.
İRAN’DA YAPILMASININ SONUÇLARI
FSEK, eser sahibine yalnızca ekonomik haklar tanımakla kalmıyor; eserde değişiklik yapılmasını men etme yetkisini de manevi haklar arasında sayıyor. Ancak dizinin Türkiye’de değil İran’da yayımlanması hukuki durumu karmaşıklaştırıyor. Bu konudaki kaynaklara göre Türkiye’nin taraf olduğu Bern Sözleşmesi uluslararası telif koruması sağlıyor. İran ise Bern Sözleşmesi’ne taraf ülkeler arasında yer almıyor. Buna karşın İran’ın kendi telif mevzuatında edebi eserler ve görsel-işitsel eserler koruma altında bulunuyor.